Phân tích tác phẩm Lai Tân – Ngữ văn 11

Loading...
()

Đang tải…

Đọc thêm

LAI TÂN

I- NHỮNG TRI THỨC BỔ TRỢ

1.Về tác giả và thời điểm tác phẩm ra đời

-Về tác giả Hồ Chí Minh : xem bài Chiều tối (Mộ), mục 1. trong sách này.

-Lai Tân là một bài thơ mang tên một địa phương mà Hồ Chí Minh trải qua trên con đường chuyển lao từ Thiên Giang đến Liễu Châu. Đây là bài thơ thứ 97 của tập Nhật kí trong tù, được sáng tác trong vòng bốn tháng đầu mà Người nói rằng “sống khác loài người”. Bài thơ tiêu biểu cho bút pháp tả thực châm biếm, đả kích của Hồ Chí Minh trong tập thơ, cho thấy hiện trạng đen tối, thối nát của một xã hội nhìn bề ngoài tưởng là “thái bình”.

2.Tri thức về thể loại

Cũng như đa số bài trong tập Nhật kí trong tù, Lai Tân được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt. Trong bài Chiều tối, chúng ta có dịp tìm hiểu về thơ tứ tuyệt Hồ Chí Minh. Nhưng ở bài Lai Tân, kết cấu bài tứ tuyệt có phần đặc biệt : bài thơ có hai phần. Phần một là 3 câu đầu có tính tự sự (kể) : ban trưởng nhà lao ngày nào cũng đánh bạc, cảnh sát trưởng thì giải tù và ăn tiền hối lộ của tù nhân, huyện trưởng thì chong đèn “làm việc công”. Riêng phần hai chỉ có một câu kết có tính biểu cảm về hiện trạng bề ngoài của Lai Tân.

Kết cấu như vậy tưởng như không cân đối nhưng thực ra là hết sức hợp lí, chặt chẽ. Kết cấu như vậy làm nổi rõ sự “không thống nhất” giữa hai phần : ba câu đầu phản ánh hiện trạng thối nát phổ biến của hệ thống quan lại quản lí và hành pháp trong và ngoài nhà tù của chính quyền Quốc dân đảng, nhưng câu cuối lại đưa ra nhận định “Trời đất Lai Tân vẫn thái bình”. Điều đó có nghĩa là, sự thối nát, mọt ruỗng dường ấy nhưng đã trở nên bình thường, phổ biến, đương nhiên. Sự liên kết giữa hai phần của bài thơ tạo nên hiệu quả mỉa mai, châm biếm thâm thuý, sâu sắc. cần cảm nhận được cả giọng điệu bình thản, khách quan của nhà báo cách mạng Hồ Chí Minh : sự phản ánh theo cách “đưa tin”, có sao nói vậy, người viết rất công bằng không thiên vị, không phê phán điều gì.

Xem thêm  Phần Hai – Hướng Dẫn Giải Và Đáp Số – Chương III – Bài 17 : Dòng điện trong chất bán dẫn – trang 133 – Sách bài tập vật lý 11

II- PHÂN TÍCH TÁC PHẨM

1.Bài thơ phác hoạ bộ mặt thật của hệ thống quan lại thời Tưởng Giới Thạch những năm 1942 – 1943, thời gian Trung Quốc bị phát xít Nhật chiếm đóng :

-“Ban trưởng nhà lao’’, quan chức chịu trách nhiệm thi hành nhiệm vụ cải huấn các loại tội phạm trong tù, trong đó có tội phạm đánh bạc, thì lại “chuyên đánh bạc”. Người dân ở ngoài đánh bạc thì bị bắt tội, bị giam trong tù ; thế mà, con bạc ở trong tù thì lại được đánh bạc thoả thích. Cũng trong tập Nhật kí trong tù, tác giả đã châm biếm : “Đánh bạc ở ngoài quan bắt tội – Trong tù đánh bạc được công khai” (Đánh bạc). Chưa hết, tù nhân cờ bạc bị hành hạ, chết đói chết rét ngay trong tù (Đêm qua còn ngủ bên tôi – Sáng nay anh đã về nơi suối vàng). Thật là thê thảm ! Có thể nói, nhà tù là noi hành pháp nhưng nhà tù Lai Tân đã thủ tiêu luật pháp. Vì sao ? Vì ban trưởng nhà lao đã biến nhà tù thành nơi kiếm chác, ăn chặn của tù nhân. Một chi tiết thôi nhưng thật đắt giá, thật sống động được nhà thơ – nhà báo Hồ Chí Minh đưa ra ánh sáng.

-Ở ngoài nhà tù cũng là một tên “trưởng” nữa làm bậy bị “tóm”. Lại cũng là một quan chức thi hành pháp luật – cảnh sát trưởng Lai Tân :

Xem thêm  Đề kiểm tra học kỳ I môn Vật Lý lớp 11 – Trường THPT Trung Phú

Cảnh trưởng tham thôn giải phạm tiền;

Loading...

(Giải ngưòi, cảnh trưởng kiếm ăn quanh;)

Nạn ăn hối lộ thời đó ở Trung Quốc đã thật trầm trọng. Trong nhà tù lại càng thối nát: tù nhân vào tù phải nộp tiền (!), nếu chưa đủ tiền thì “mỗi bước anh đi mỗi bước phiền” ; muốn có đèn sáng phải có tiền ; muốn có nước rửa mặt cũng phải có tiền Cảnh sát trưởng giải phạm nhân cũng câu kết với quan chức nhà tù tranh thủ “kiếm chác”…

-Còn ngưòi đứng đầu huyện Lai Tân, cái huyện có những trưởng “chuyên đánh bạc”, “kiếm ăn quanh”, thì làm gì ? Câu 3 là hình ảnh một quan phụ mẫu bận rộn một cách đầy bí ẩn, khó hiểu :

Huyện trưởng thiêu đăng biện công sự,

(Chong đèn,.huyện trưởng làm công việc,)

Câu 3 trong bài thơ này từng được nhiều nhà nghiên cứu đưa ra những cách hiểu khác nhau. Trong cuốn Nét đẹp thơ, Nguyễn Đức Quyền có nêu ý kiến của Giáo sư Lê Trí Viễn như sau : “Trong bài thơ Lai Tân có một câu không rõ nghĩa ngay ở nguyên tác : “Huyện trưởng thiêu đăng biện công sự”. Hai câu thơ trên nói về việc đánh bạc và ăn hối lộ, còn ở đây huyện trưởng làm việc gì mà phải đốt đèn ? Có người nói hắn moi việc để kiếm chác, nhưng như thế cũng là ăn đút lót. Có người lại cho rằng : Hay là hắn ta hút thuốc phiện ? Không rõ. Chỗ này cần nghiên cứu thêm”

Dẫu rằng huyện trưởng không hút xách, chỉ làm “việc công” cả ngày cả đêm thì sao trong huyện Lai Tân vẫn ngang nhiên tồn tại những ban trưởng “chuyên đánh bạc”, những cảnh sát trưởng “kiếm ăn quanh” ? Dưới mắt huyện trưởng, “Lai Tân y cựu thái bình thiên” (Trời đất Lai Tân vẫn thái bình)! Người đọc buộc phải ngờ vực về phẩm chất và tư cách “quan phụ mẫu” Lai Tân.

Xem thêm  Looking Back + Project – trang 55 Unit 4 Caring for those in need? Sách Giáo Khoa Tiếng Anh 11 mới

2. Câu kết bài thơ là câu biểu cảm hết sức thâm thuý :-“Lai Tân y cựu thái bình thiên”. Nếu ở ba câu trên, tác giả vạch ra sự mâu thuẫn giữa chức trách của các chức quan và thực trạng việc thực thi pháp luật của chúng, thì ở câu cuối bài, nụ cưòi châm biếm của Ngưòi thực là sâu cay : Bên trong sự “thái bình” bề ngoài giả tạo là một hiện trạng mọt ruỗng từ trên xuống dưới, từ kẻ điều hành chính sự (huyện trưởng) đến kẻ thực thi luật pháp (ban trưởng, cảnh trưởng).

Không nên xem ngang bằng hai phần bài thơ, vì như vậy, chủ đề bài thơ chỉ là phê phán thói hư tật xấu của bọn quan lại ở Lai Tân. Nếu xem ba câu đầu là sự chuẩn bị, là bệ đỡ của toà nhà thì câu cuối là nóc của toà nhà. Vậy chủ đề bài thơ sẽ là lên án thái độ và hành động vô trách nhiệm của nhà cầm quyền ở Lai Tân mà cũng là của xã hội Trung Quốc thời Quốc dân đảng. Bài thơ sẽ có giá trị khái quát và sâu sắc hon nhiều.

Theo Nguyễn Đức Quyền, Nét đẹp thơ, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2002, tr. 103.

Thấy bài viết hay hãy đánh giá làm động lực cho chúng tôi bạn nhé

Chọn số sao muốn đánh giá

Xếp hạng trung bình / 5. Số lượng đánh giá:

Chưa có đánh giá nào cho bài viết. Bạn hãy đánh giá để làm người đánh giá đầu tiên cho bài viết này

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *