Phân tích tác phẩm Tinh Thần Thể Dục – Ngữ văn 11

Loading...
()

Đang tải…

Đọc thêm

TINH THẦN THỂ DỤC

I- NHỮNG TRI THỨC BỔ TRỢ

1.Về tác giả và thời điểm tác phẩm ra đời

Nguyễn Công Hoan (1903 – 1977) xuất thân trong một gia đình nho sĩ, quan lại. Quê ông ở làng Xuân Cầu, huyện Văn Giang, tỉnh Bắc Ninh (nay là xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên).

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, Nguyễn Công Hoan vừa dạy học vừa viết văn. Ông viết cả truyện ngắn và tiểu thuyết, nhưng đóng góp nổi bật nhất của ông vào sự phát triển của văn xuôi quốc ngự chính là truyện ngắn trào phúng, bắt đầu từ tập Kép Tư Bền (1935). Nguyễn Công Hoan là nhà văn tiêu biểu cho trào lưu văn học hiện thực Việt Nam trước Cách mạng ; tác phẩm của ông đặc biệt phê phán mạnh mẽ xã hội thuộc địa nửa phong kiến thời đó.

Sau Cách mạng, nhà văn tiếp tục sáng tác phục vụ kháng chiến, xây dựng đất nước. Nguyễn Công Hoan được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996.

-Truyện ngắn Tinh thần thể dục lần đầu xuất hiện trên tuần báo Tiểu thuyết thứ bảy số 251, ra ngày 25 – 3 – 1939, vạch rõ tính chất bịp bợm của “phong trào thể dục thể thao” mà thực dân Pháp cổ động rầm rộ nhằm đánh lạc hướng thanh niên đương thời.

2. Tri thức về thể loại

Trong cuốn Nhà văn hiện đại (quyển tư, tập hạ, NXB Tân dân, 1945), nhà nghiên cứu văn học Vũ Ngọc Phan đã có một số nhận xét về Nguyễn Công Hoan và nghệ thuật viết truyện ngắn của ông. Có thể tóm tắt thành một số điểm như sau:

-Nguyễn Công Hoan sở trường về truyện ngắn. Nhiều truyện ngắn của ông linh động, lại có nhiều bất ngờ khiến người đọc rất thích.

-Ở truyện ngắn, Nguyễn Công Hoan là một ngưòi kể chuyện rất có duyên. Văn truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan rất vui, thứ vui chỉ thấy ở ngòi bút của ông.

-Nếu xét riêng về những vấn đề ông thường quan tâm và có cảm hứng sáng tạo thì thấy, Nguyễn Công Hoan băn khoăn nhất về những sự động chạm của cái giàu với cái nghèo trên đường đời. Sự xung đột giữa kẻ giàu người nghèo là cái cốt của hầu hết các truyện ngắn, truyện dài của Nguyễn Công Hoan. Khi hai hạng giàu – nghèo động chạm nhau, bao giờ người ta cũng thấy ông ngả về hạng nghèo.

-Ông đã có một nụ cười riêng, một nụ cười chỉ ông mới có.

II- PHÂN TÍCH TÁC PHẨM

1.Bố cục và cách dựng truyện

-Truyện ngắn Tinh thần thể dục được bố cục như một vở kịch: ngoài nội dung tờ trát của quan tri huyện sức cho các hương lí thì tác phẩm, gồm năm cảnh:

+ Cảnh 1 : Anh Mịch cùng đinh đến nhà lí trưởng xin miễn đi xem đá bóng vì còn phải đi làm trả nợ nuôi vợ con kẻo cả nhà chết đói.

+ Cảnh 2 : Bác Phô gái đến lí trưởng biếu cành cau để xin cho chồng không đi xem đá bóng, vì chồng bác đau yếu quá mà đường lên huyện lại xa, “những chín cây lô mếch”.

+ Cảnh 3 : Bà cụ phó Bính đến lót lễ cho lí trưởng ba hào để xin thuê ngưòi đi xem thay thế vì con trai cụ bận đi ăn cưói.

+ Cảnh 4 : Tờ mờ sáng lí trưởng đã quát tháo sai tuần đinh đi tróc nã muời tám người còn chưa có mặt ở đình làng theo lệnh ông ta ; bởi vậy, thằng Cò ôm con trốn ở đống rơm bị hai anh tuần phát hiện và lôi đi xềnh xệch ra đình làng.

Xem thêm  Trắc nghiệm: Hoán vị – Tổ hợp – Chỉnh hợp – Đại số và Giải tích 11

+ Cảnh 5 : Lí trưởng cùng tuần đinh áp giải chín mươi tư người xếp thành hàng năm, đi đều đến sân vận động huyện chờ xem trận đá bóng.

-Năm cảnh được xây dựng chủ yếu bằng hình thức đối thoại mà nhân vật trung tâm là ông lí, đặt sau chỉ thị bằng văn bản của quan tri huyện gửi các hương lí đều cho thấy rõ ràng dân làng Ngũ Vọng không hề có “tinh thần thể dục” như chủ trương của nhà nước, như chỉ thị của quan trên. Đó cũng chính là mâu thuẫn trào phúng cơ bản của truyện ngắn Tinh thần thể dục : sự mâu thuẫn giữa mục đích có vẻ tốt đẹp, trang trọng với thực chất là tai hoạ của “phong trào thể dục thể thao” – một phong trào mà thực dân Pháp cổ động rầm rộ nhằm đánh lạc hướng thanh niên ta khi đó.

2.Một số mâu thuẫn trào phúng

Nghệ thuật trào phúng của thiên truyện ngắn được xây dựng trên những mâu thuẫn trào phúng sau đây:

Loading...

a.Trát quan tri huyện về việc phải gom đủ người đi xem đá bóng.

Xem đá bóng là một nhu cầu giải trí, tự nguyện của người hâm mộ bóng đá. Đây là một hoạt động thường hấp dẫn nhiều người và được nhiều người hào hứng đón xem. Vậy mà quan tri huyện Lê Thăng lại phải có trát gửi về các làng xã lệnh cho các chức dịch bắt dân lên huyện xem đá bóng đủ số lượng phân bổ cho từng thôn làng.

Nội dung tờ trát có nhiều điều nực cười bởi chứa đựng nhiều mâu thuẫn : lí trưởng phải đích thần dẫn đủ một trăm người có mặt ở sân vận động huyện từ 12 giờ trưa, làng Ngũ Vọng lại phải có năm lá cờ từ 10 giờ sáng, trong khi trận bóng khởi tranh vào giữa buổi chiều ; ai đã “đi dự cuộc khánh thành sân thể dục tháng trước, thì lần này được miễn”, trong khi tưởng đó là hoạt động giải trí tự do ; “các thầy không được coi thường, nếu không tuân lệnh sẽ bị cữu”, hoá ra đây là “việc quan” buộc các chức dịch phải đôn đốc thực hiện, nếu không quan trên sẽ khiển trách

Về hình thức, loại văn bản hành chính – công vụ này có nhiều câu, chữ, chi tiết khiến người đọc được cười một trận thoải mái. Nó là một tập họp lộn xộn các từ kim – cổ, tây – ta, viết theo văn viết xen khẩu ngữ… Nó hé mở cho thấy tầm nhận thức, cách điều hành xã hội của hệ thống chức dịch quan lại phong kiến ở nông thôn Việt Nam trước Cách mạng đến đâu và như thế nào. Lệnh quan đáng lẽ phải là việc khẩn, trang trọng, nghiêm túc nhưng hoá ra lại là về một hoạt động vui chơi, giải trí. Bởi vậy mà buồn cười. Đây là mâu thuẫn trào phúng thứ nhất, mở đầu hay cũng là nguyên nhân của hàng loạt cảnh “cười ra nước mắt” sau đó.

b.Đi xem đá bóng là tai hoạ giáng xuống đầu dân lành

-“Phong trào thể dục thể thao” do chính quyền thực dân đề xướng thực chất là tai hoạ đối với những người nông dân Việt Nam :

+ Với anh Mịch, loại cùng đinh ở làng, đi xem đá bóng là mất một ngày làm để trả nợ ông nghị ; là có nguy cơ bị ông nghi “đánh chết” ; cũng có nghĩa là không còn chỗ vay mượn, “nhờ vả” quanh năm, mà mất chỗ bấu víu thì cả nhà sẽ chết đói.

+ Bác Phô gái có gánh hàng ở chợ nhưng cũng sẵn lòng bỏ một ngày chợ để đi thay chồng ốm. Bác có cành cau làm lễ mọn nhưng cũng không được lí trưởng chấp nhận. Bởi vì, cái việc xem đá bóng là “việc quan không phải thứ chuyện đàn bà” – ông lí bảo thế.

Xem thêm  Bài tập và Lý thuyết chương 2 đại số lớp 11 – XÁC SUẤT

+ Bà cụ phó Bính phải bỏ tiền thuê thằng Sang đi xem đá bóng thay cho con trai cụ “bận đi ăn cưới” không đi được, lại còn khoán đủ cả “khăn áo tử tế” cho nó – theo đúng tinh thần của tờ trát quan tri huyện. Cụ còn phải “lễ” ba hào lót tay ông lí mới được ông đồng ý. Ông chỉ còn kèo nhèo về giờ giấc mà thôi.

+ Thằng Cò biết thế nào rồi cũng phải đi. Thế nhưng mất buổi làm thì bố con sẽ nhịn đói; với lại, Cò “không mượn đâu được quần áo” nên khi hai anh tuần đốt đuốc đi tróc nã mưòi tám người còn thiếu, nó sợ quá đành ôm con trốn… cạnh đống rơm ! Tại cái thằng bé con “khóc thét lên” không đúng lúc nên thằng bố mới bị lộ, “bị lôi xềnh xệch” ra đình làng, chứ không thì đã thoát.

+ Một số người “khôn ngoan” đi ngủ nhờ nhà người khác hoặc làng khác, như để “lánh nạn” mới tránh được cái hoạ đi xem đá bóng lần này.

-Khi kể và tả lại tình cảnh bi – hài của những người dân lành bị ép đi xem đá bóng, tuỳ theo thành phần, giói tính, lứa tuổi, hoàn cảnh,… của từng nhân vật, nhà văn đã lựa chọn, sử dụng từ, ngữ, chi tiết chính xác, gợi cảm và vận dụng đắc địa các biện pháp nghệ thuật tương thích. Nhờ vậy, tình huống trào phúng nào cũng rất cụ thể, rất sống động :

+ Anh Mịch là cùng đinh nên đến ông lí với bộ mặt “nhăn nhó”, xưng hô khiêm nhường : “Lạy ông, ông làm phúc…”, “Cắn cỏ con lạy ông trăm nghìn mớ lạy” “Lạy ông, ông thương…”,…

+ Bác Phô gái, người có gánh hàng ở chợ nên có “cánh cau” làm “đầu câu chuyện”, lời lẽ của người buôn bán nên khéo léo, “dịu dàng”, dáng vẻ nhũn nhặn (ngồi xổm ở xó cửa, gãi tai), thưa gửi một điều lại “lạy thầy”, hai điều là “thưa thầy” và xưng “con” ngon ngọt rất lọt tai.

+ Bà cụ phó Bính cao niên, có vai vế lại sẵn có đồng tiền trong tay nên “vừa nói, vừa cười rất vô duyên”. Cụ cũng là người khôn ngoan, biết tỏng bụng dạ lũ người có chức sắc kia thằng nào chẳng mê tiền nên tiền là của cụ bỏ ra nhưng cụ lại nói trại ra là “lễ” của thằng con cụ để ông lí nhận mà không bẽ. Cụ còn thưa gọi ông lí một mực là “ông” cho phải phép nữa để ông ta cho qua cái vụ “bỏ tiền tráo ngưòi” mà cụ vừa là đạo diễn vừa là người bình luận đắc ý.

Những cảnh đời tuy được miêu tả trong những tình huống trào phúng khác nhau nhưng đều hàm ẩn ý nghĩa : việc đi xem đá bóng là tai hoạ khủng khiếp đe doạ đến cái ăn, cái mặc, cái sống của dân lành. Đọc văn Nguyễn Công Hoan, người đọc thấm thía tình cảm xót xa của nhà văn, thấm thía nỗi đau nhân thế của ông. Nụ cười cùng nước mắt ướt như hoà quyện vấn vương trong từng cảnh đời, từng số phận.

c.Sự “mẫn cán”, “tận tâm” của viên lí trưởng

“Phong trào thể dục thể thao” thời đó còn là một cơ hội béo bở để các loại chức dịch trong các làng xã thể hiện sự “mẫn cán” với các quan trên và lòng “tận tâm” của chúng với quê hương, làng nước. Bản chất cơ hội “đục nước béo cò” của bọn quan lại đó được ngòi bút trào phúng sắc sảo của Nguyễn Công Hoan lột tả đến chân xác không thương tiếc. Ở truyện ngắn Tinh thần thể dục,hình tượng nhân vật lí trưởng được hoàn chỉnh dần sau các cảnh bi – hài :

Xem thêm  Vĩnh Biệt Cửu Trùng Đài ( trích Vũ Như Tô ) – Nguyễn Huy Tưởng – Văn 11

-Quán triệt lệnh quan trên (qua tờ trát) nên vói những người dân đến nhà xin xỏ, lạy lục, hối lộ (như anh Mịch, bác Phô gái, bà cụ phó Bính trong ba cảnh đầu), lí trưởng vẫn kiên quyết ép phải đi xem đá bóng vì đây là “việc quan”. Ông ta quá “mẫn cán” nên sử dụng mọi biện pháp để gom đủ một trăm người làng đi xem đá bóng bất chấp ngưòi dân dưới quyền “bảo trợ” của ông đang lo làm ăn (như anh Mịch), đang ốm đau (như chồng bác Phô). Ông còn doạ dẫm nào là “trình cho rũ tù”, “sai tuần đến gô cổ lại”, nào là “mặc kệ”, “đây không biết”, “đây không nghe”,… Nhưng với những ngưòi có vai vế trong làng (bà cụ phó Bính) lại có tiền biếu “lễ” (ba hào) thì ông cũng ngơ đi để cho họ thuê người đi thay thế. Có lúc bực quá vì nói mãi mà dân cũng không hiểu tầm quan trọng của “tinh thần thể dục”, ông buộc phải văng tục : “Ai cũng lấy cớ ốm yếu mà không đi, thì người ta đá bóng cho chó xem à?”. Còn với các loại “đã hẹn đi lại còn định chuồn” như thằng Cò thì ông phải “quát tháo om sòm”, cho phép bọn tuần đinh “cứ đánh sặc tiết chúng nó ra” rồi “gô cổ… giải cho được ra đây”,…

-Ông triển khai chủ trương của quan trên một cách “tận tâm” : “Ba bốn giờ chiều mới bắt đầu, nhưng quan bắt đến huyện từ 12 giờ trưa. Để ngài điểm, Mà quan sức 12 giờ, thì mình phải đến từ 11 giờ cho sớm sủa. Vả lại, tôi còn phải mang cờ lên lúc 10 giờ, thì chả đi từ 5, 6 giờ thì đi vào lúc nào ? Cho nên, mọi người phải chờ tôi ở đình từ gà gáy”. Vì thế mà “từ sáng tờ mờ” người ta đã nghe tiếng ông lí quát tháo om sòm ở đình làng vì còn mưòi tám người chưa có mặt. Đặc biệt, hình ảnh viên lí trưởng trong cảnh cuối truyện : “lo lắng, đi cuối cùng, mắt nhanh nhẹn để coi cẩn thận như coi tù binh”, chửi đổng “Mẹ bố chúng nó, cho đi xem đá bóng chứ ai giết chết mà phải trốn như trốn giặc !”. Đúng là một bức chân dung biếm hoạ rất thú vị. Tiếng chửi ấy nghe mới đã làm sao. Đấy là tiếng lí trưởng chửi “chín mươi tư thằng… xếp hàng năm… đi… đều bước” kia đang bị bọn tuần đinh kèm giám sát chung quanh hay là lời nhà văn chửi bọn quan huyện, quan làng và cái chủ trương “thể dục thể thao” của lũ chúng nó ?

Mạng lưới kiểm duyệt đương thời không cho phép Nguyễn Công Hoan tấn công trực diện và mạnh mẽ hơn, nhưng với một truyện ngắn giàu tính bi – hài kịch, nhà văn cũng đã đả kích khá đích đáng cái “tinh thần thể dục” lúc bấy giờ, làm çho người đọc hiểu rằng “phong trào thể dục thể thao” chỉ gieo tai hoạ cho người dân.

Truyện khẳng định tài năng trào phúng bậc thầy của Nguyễn Công Hoan thể hiện trong cách bố cục, dựng truyện, sáng tạo những tình huống trào phúng độc đáo và giọng văn kể chuyện rất hóm hỉnh.

Thấy bài viết hay hãy đánh giá làm động lực cho chúng tôi bạn nhé

Chọn số sao muốn đánh giá

Xếp hạng trung bình / 5. Số lượng đánh giá:

Chưa có đánh giá nào cho bài viết. Bạn hãy đánh giá để làm người đánh giá đầu tiên cho bài viết này

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *