Phần tích bài thơ Tức cảnh Pác Bó của Chủ tịch Hồ Chí Minh – Bài văn chọn lọc lớp 8

Loading...
()

Đang tải…

Phần tích bài thơ Tức cảnh Pác Bó

__________________________BÀI SỐ 64__________________________

Phần tích bài thơ Tức cảnh Pác Bó của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Phần tích bài thơ Tức cảnh Pác Bó

BÀI LÀM 1

Thơ tứ tuyệt hình thức đã rất bé mà nội dung lại bé nốt thì nó còn gì. Nó sẽ lọt thỏm giữa bao nhiêu ngôn từ, chữ nghĩa ầm ĩ khác. Bắt buộc phải bé hạt tiêu, theo quy luật nghịch: hình thức càng bé, nội dung càng phải lớn. Nói như cách nói bây giờ, bằng số chữ ít nhất, nó phải đem đến khối lượng thông tin nhiều nhất. Người làm thơ tứ tuyệt thường có tâm lí im đi hay viết ra, nói hay là không nói? – Thôi thì nói vài câu. Trong vài câu ấy phải gói ghém chất chứa bao nhiêu điều. Nếu người đã gói lại, mà người đọc không mở ra thì còn gì là thơ tứ tuyệt! Vì thế tác giả cố phân tích, cố mở ra một bài thơ của Bác xem sao. Bài Tức cảnh Pác – Bó.

Sáng ra bờ suối tối vào hang

Như phần lớn các bài thơ của Bác, bài thơ mở đầu bằng nói đến cảnh vật. Tâm hồn Á Đông, Việt Nam của tác giả hòa hợp với thiên nhiên. Nhưng thiên nhiên, cảnh vật ở đây khác với ở các bài “Non xa xa nước xa xa…” hay ở “Tiếng suối trong như tiếng hát xa”.

Thiên nhiên như ở “Sáng ra bờ suối…” không phải là đối tượng thưởng thức. “Sáng ra bờ suối” tươi mát lắm. Nhưng chỉ suối thế thôi, suối là một địa điểm thế thôi, chứ không suối mát, suối trong, suối hát, suối ca… gì cả. Bác vôn là người hay thưởng thức thiên nhiên kia mà: bị trói vẫn thưởng thức “Mặc dù bị trói chân tay, Chim ca rộn núi hương bay ngát rừng”. Rét buốt gối quắt lưng còng vẫn thưởng thức: Nhòm song, Bắc Đầu đã nằm ngang.

Nhưng không, ở đây suối, hang chỉ là nơi làm việc và ẩn náu. Sáng tôi chỉ là thời khắc, thời khắc biểu (Chứ không phải bình minh tịch dương tuyệt đẹp cho mắt nhìn) và vào, ra cũng chỉ là hoạt động của một nhà cách mạng thời bí mật, (Chứ không phải lên xuống, lại, qua của người du ngoạn, của thi nhân).

Cuộc sống thời bí mật đó hình như đã được ổn định trên một khoảng thời gian khá lâu, đủ để thành nếp, đều đặn, nhịp nhàng, cân đối… sáng ra, tôi vào, vào hang, ra suối. Câu thơ vừa nói lên việc tổ chức cuộc sông khá khéo léo, vừa nói lên tâm hồn của con người đã sống nhịp nhàng cùng khung cảnh ấy, tự tại, ung dung.

Để thử lại bài toán, ta tạm sửa đi ít chữ, thay đổi cấu trúc câu thơ xem sao. Nếu viết: Tối vào hang, sáng ra bờ suối. Câu thơ sẽ sáng sủa quá không hợp với tình hình lịch sử lúc ấy, nhởn nhơ quá, không hợp với tâm hôn tác giả lúc bấy giờ. Câu thơ sẽ mở về phía suối, phía cảnh đẹp thưởng thức, phía nhà thi sĩ, hơn là khép lại phía hang, phía căn cứ hoạt động, phía nhà cách mạng. Nhưng ở Bác, con người thứ hai này mới chính là Bác “lại vô ảnh khứ vô hình”.

Tình hình lúc ấy nửa suối nửa hang đương vươn ra ánh sáng, nhưng động là phải rút ngay vào bí mật, nhìn trên toàn bộ thì hang vẫn là chính, vì thế câu thơ vẫn phải khép lại bằng lối vào hang.

Nếu câu thơ lại viết Sáng ra rừng rậm, tối vào hang thì cũng không đúng nốt với tình hình lịch sử, với tâm hồn tác giả. Tình hình không bao giờ là đen tối với Bác cả. Ngay trong nhà tù, thì Người vẫn “Ngồi trên hố xí đợi ngày mai”. Và câu thơ như trên, sẽ đánh mất suối, đánh mất cái phần thơ, bộ phận tố thành quan trọng góp phần hoàn chỉnh tâm hồn vốn vĩ đại của tác giả.

Xem thêm  Đề cương ôn tập giữa học kì 2 – Toán 8 – THCS Dịch Vọng Hậu

Nếu lại viết: Sáng tối, ra vào, suối vào hang… thì thực sự xô bồ nói cho xong chuyện, không còn trật tự gì nữa. Hay đấy là một thứ trật tự lặp đi lặp lại khá chán trường.

Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng.

Câu thơ trên nhìn toàn bộ, khái quát toàn đồ, “mở cửa thấy núi (khai môn, kiến sơn) nên câu này cần nhiều chi tiết cụ thể. Nhưng cụ thể đến mấy thì cụ thể, trong câu thơ bảy chữ, Bác chỉ dùng có bốn chữ đầu để nói vẻn vẹn hai chi tiết: cháo bẹ, rau măng, còn ba chữ sau thì người đã vội nói ý rồi ý: “vẫn sẵn sàng”. Mà cuộc sống cụ thể của Bác hồi ấy có biết bao nhiêu chi tiết gian khổ! Nhưng Bác đã bỏ qua. Nói hay là không nói? – ừ thôi thì nói. Nói một cách nhịp nhàng. Gian khổ nhẹ tênh, gian khổ nhẹ nhàng, nhịp nhàng với cả cảnh sinh hoạt nhịp nhàng lúc đó: sớm tối ra vào, suối hang, bẹ măng, rau cháo…

Những chi tiết gian khổ nhất, Bác đã bỏ qua. Còn chúng ta, với tấm lòng nhớ Bác, chúng ta không thể bỏ qua, không thể bỏ quên. Tôi đã liệt kê các chi tiết ấy:

(Cuộc đời cách mạng thật là sang)

Bắt con ốc khe, chặt nõn chuối ngàn

Một bát cơm ngô, giữa ngày bệnh yếu

Bác chia cùng dân tộc buổi lầm than

Cháo bẹ, rau măng, vây lùng bủa quét

Cái nở sinh là một vết thương hồng.

Ba chữ vẫn sẵn sàng, có người giải thích là rau cháo vẫn đầy đủ sẵn sàng, dù rau măng, cháo bẹ. Chưa biết ý nào đúng hơn. Câu thơ xê xích giữa hai nghĩa đó, trong cái quãng cách mở ra giữa hai nghĩa đó. Nhưng bất cứ nghĩa nào, ở quãng nào giữa hai nghĩa đó. Câu thơ vẫn nói lên tinh thần lạc quan của tác giả. Không có chữ này, làm sao chuyển được từ cảnh trên xuống ý câu thơ thứ ba.

Bàn đá chông chênh, dịch sử Đảng

Người đời Đường, đời Thanh (Trung Quốc) cho rằng tứ tuyệt khó nhất là ở câu ba. Đại đa sô các bài thơ tứ tuyệt, chuyển ở câu ấy, có khi kết ở câu ấy, biến hóa đỗi đời từ câu ấy.

Từ không khí thiên nhiên, suối hang sớm tối, chuyền qua không khí hoạt động xã hội: Đảng, sử, dịch sử Đảng… Từ những chữ cái mềm mại, suối màng, rau cháo, chuyển qua bàn đá, chất đá rắn chắc. Từ những âm bằng êm đềm, chuyển qua những dấu trắc nặng (dịch), sắc (đá), hỏi (sử) đanh thép rắn rỏi.

Chuyển nhưng rất hồn nhiên, nhẹ nhàng chả có gì là gãy đứt với bên trên. Trong khung cảnh hang suối ấy, người xưa san thi, dịch kinh, “Kinh dịch chấm son mài”… và ngày nay giờ Bác ngồi dịch sử Đảng. Nhưng khác nhau một vực một trời!

Ở Pác Bó, nơi Bác sống không có tấm đá nào như bàn cả. Chỉ có tấm lòng như bàn thạch của người cách mạng đã nhìn đá ra bàn. Tình thế trong nước, trên thế giới lúc ấy khá chông chênh. Nhưng chông chênh gì thì chông chênh, dựa vào tình hình cách mạng, tấm lòng cách mạng lúc ấy, Bác vẫn tiến hành sáng tạo ra lịch sử Dịch, chỉ là một chữ khiêm tốn của Bác đấy thôi. Bác đâu chỉ có dịch. Bác đang viết sử Việt Nam, cả sử thế giới bằng thơ lục bát dân tộc. Và Bác đang tổ chức, lãnh đạo phong trào, sáng tạo nên lịch sử Việt Nam. Chữ dịch ngoài ra còn nói lên sự gắn bó với phong trào cách mạng quốc tế của Bác.

Cuộc đời cách mạng thật là sang.

Một nhà thơ khác có thể kết thúc bằng một câu thơ tả tình, tả cảnh, chìm trong cảm tình, nhập vào cảnh vật. Bác không thích làm văn nghệ, Ngâm thơ ta vốn không ham, Bác làm thơ là để nói lên ý của mình, nói trắng ra ý của mình.

Xem thêm  Lời Giải – Chỉ Dẫn – Đáp Số – Bài tập ôn chương I – trang 22 – Sách bài tập toán 8

Nhưng câu thơ không khô khan như một ý thẳng dựng. Câu thơ vẫn tươi mát nhẹ nhàng vì trong ấy có một cái mỉm cười, một tí mĩm cười, Bác lạc quan, hay cười, nhưng đôi lúc không phải cười chua chát. Như thời ở nhà ngục Quảng Tây bị ghẻ, Bác bảo là “mặc áo gấm”, gãi ghẻ Bác bảo “tựa gảy đàn”.

Lần này thì không phải thế. Lần này là cái cười hơi triết lí một chút của một người đã từng chứng kiến tất cả những cái sang trọng giàu có nhất trên đời, lẫn những cái cùng cực đau khổ nhất trên đời. Và bây giờ với tấm lòng từng trải nên bao dung đó, đánh giá sự vật. ông chủ báo Người cùng khổ cũng là người đã từng sống trong khách sạn vương giả nhất châu Âu. Cuộc đời cách mạng thật là sang, Bác đánh giá sang như thế là so với tất cả cuộc đời khác mà Bác đã từng chứng kiến, hay từng sống.

(Chế Lan Viên – Trích: Bay theo đường dân tộc đang bay

Loading...

NXB Văn học Giải phóng 1976)

Phần tích bài thơ Tức cảnh Pác Bó

BÀI LÀM 2

Ôi sáng xuân nay, xuân 41

Trắng rừng biên giới nở hoa mơ

                                                   (Tố Hữu)

Năm 1941, sau nhiều năm bôn ba hải ngoại tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh bí mật về tới Pác Bó, Cao Bằng. Hang Pắc Bó đã trở thành nơi sống và hoạt động bí mật của Người. Bài thơ Tức cảnh Pác Bó được Bác viết tại đây (tháng 2/1941) theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật. Bài thơ phản ánh hoạt động phong phú, sôi nổi, phong thái ung dung tự tại và tinh thần lạc quan cách mạng của người chiến sĩ vĩ đại trong hoàn cảnh bí mật khó khăn gian khổ.

Sáng ra bờ suối tối vào hang.

Câu thơ gợi nên cuộc sống bí mật của nhà thơ vào những ngày đầu, mới về nước đang nhóm lửa, phải sống ở trong hang, làm việc ở hang. Không gian và cả thời gian chật chội, quẩn quanh, đơn điệu. Còn gì gò bó cho bằng những ngày, những tối, những tháng năm mà con người vốn sống phóng khoáng tự do phải chịu cảnh nhàm chán không thể thay đổi với hang, với suối quen thuộc đến trơ mòn. Thế mà đọc lại câu thơ sáng ra bờ suối tối vào hang, ta thấy toát lên giọng điệu thơ thật thoải mái, phơi phới. Với cách nhịp 4/3 đã tạo thành hai vế đối sóng đôi, tối vào rất nhịp nhàng. Cuộc sống của Bác Hồ đã trở thành nề nếp, hòa điệu với nhịp sông của núi rừng rất ung dung. Quy luật vận động ấy đã thể hiện một tinh thần làm chủ hoàn toàn rất chủ quan và lạc quan.

Câu thơ thứ hai vẫn tiếp tục mạch cảm xúc của câu đầu, có thêm nét vui đùa: Lương thực, thực phẩm ở đây thật đầy đủ đến mức dư thừa:

Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng.

Ba chữ vẫn sẵn sàng có nghĩa là cháo bẹ, rau măng luôn có sẵn, đủ dùng ở nơi suối hang này. Đằng sau vần thơ là nụ cười của một con người sống trong gian khổ khó khăn những vẫn lạc quan yêu đời, ý tưởng này vẫn theo suốt trong con người Bác qua từng vần thơ khác:

Khách đến thì mời ngô nếp nướng

Săn về thường chén thịt rừng quay

Non xanh nước biếc tha hồ dạo

Rượu ngọt chè tươi mặc sức say.

(Cành rừng Việt Bắc – 1947).

Xem thêm  Hình bình hành – Hình học lớp 8

Cách nói vẫn sẵn sàng, tha hồ dạo, mặc sức say… sao mà sang trọng, hóm hỉnh và yêu đời đến thế! Còn gì thích thú hơn khi cuộc sống cần gì có nấy! Còn gì thú vị hơn khi được sống giao hòa với thiên nhiên. Ngày được làm việc bên bờ suối, làm bạn với thiên nhiên, tối trở về hang (nhà) để nghỉ ngơi và nghe tiếng suối trong mà đã có lần ta gặp trong thơ Bác: Tiếng suối trong nhưng tiếng hát xa.

Khác với người xưa Công thành, thân thoái, mai danh ẩn tích ở chốn núi rừng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sống và chiến đấu vì một lí tưởng cao đẹp.

Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng.

Bàn đá, đá ở đây là đá núi, đá tự nhiên. Trên cái bàn đá thô sơ ấy Bác viết Đường cách mệnh. Phong trào và cán bộ cần, Người dịch sử Đảng, Hình ảnh bàn đá chông chênh không chỉ nói lên khó khăn thiếu thốn chồng chất mà còn biểu lộ tinh thần phấn đấu hi sinh vì sự thắng lợi của cách mạng.

Đặt ba điều ấy vào trong cùng một hệ thống mới thấy sự nghiệp cách mạng mà người chèo lái gian nan biết chừng nào? Hiểu như vậy mới thấy những hy sinh, từ những chuyện nhỏ nhặt trong thời gian dài của chủ tịch Hồ Chí Minh. Bác cũng là người bình thường như tất cả chúng ta, nghĩa là biết đói, biết rét, biết thiếu thốn, ấy là chưa kể những chông gai mà người vượt qua trên con đường cách mạng. Nhưng kì lạ thay, câu kết bài thơ không đi về hướng ấy: Cuộc đời cách mạng thật là sang.

Sang ở đây là sang trọng, cao sang, nghĩa là rất đầy đủ, rất cao quý. Con người rơi vào hoàn cảnh cao sang, nhất là thật là sang thì hạnh phúc có thể coi là đã đến tột độ. Nhưng đối với Bác thì lại là hang tối, cháo bẹ, rau măng, bàn đá chông chênh thì sao gọi là sang được? Phải chăng niềm vui lớn nhất, niềm vui vô hạn của người chiến sĩ cách mạng sau ba mươi năm xa nước đêm mơ ước, ngày thấy hình của nước (Chế Lan Viên), nay được trở về giữa lòng đất nước yêu dấu, trực tiếp lãnh đạo cách mạng để cứu dân cứu nước:

Ba mươi năm ấy chân không mỏi

Mà đến bây giờ mới tới nơi

(Tố Hữu)

Đặc biệt, lúc này Bác Hồ còn rất vui vì người tin chắc rằng thời cơ giải phóng dân tộc đang tới gần, điều mà Bác chiến đấu suốt đời để đạt tới đang trở thành hiện thực. So với niềm vui lớn lao đó thì những gian khổ trong sinh hoạt có nghĩa lí gì? Tất cả đều trở thành thật là sang vì đó là cuộc đời cách mạng, được cống hiến cho cách mạng.

Tức cành Pác Bó là một bài thơ giản dị mà sâu sắc, là tâm hồn, là cuộc đời, là cách ứng xử của Bác Hồ. Bài thơ như một chứng tích lịch sử về những ngày tháng gian khô của cách mạng Việt Nam mà Bác là người chèo lái, gợi lên trong lòng người đọc chúng ta bài học về tinh thần lạc quan, biết sống và hướng về một lí tưởng cao đẹp.

Phần tích bài thơ Tức cảnh Pác Bó

TẢI VỀ FILE

>> Xem thêm :

+

Thấy bài viết hay hãy đánh giá làm động lực cho chúng tôi bạn nhé

Chọn số sao muốn đánh giá

Xếp hạng trung bình / 5. Số lượng đánh giá:

Chưa có đánh giá nào cho bài viết. Bạn hãy đánh giá để làm người đánh giá đầu tiên cho bài viết này

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *