Liên kết câu và liên kết đoạn văn – Sách giáo khoa Ngữ văn lớp 9 tập 2

()

Đang tải…

Liên kết câu và liên kết đoạn văn

Mục đích của bài học giúp học sinh nâng cao nhận thức và kĩ năng sử dụng một số biện pháp liên kết câu và liên kết đoạn văn.

A. HƯỚNG DẪN TÌM HlỂU BÀI

I. Khái niệm liên kết

Văn bản không phải là một phép cộng đơn thuần của các câu. Giữa các câu trong văn bản có những sợi dây liên hệ chặt chẽ. Những sợi dây liên hệ đó kéo dài từ câu nọ sang câu kia tạo nên một mạng lưới dày đặc, trong đó mỗi câu riêng biệt gắn bó chặt chẽ với những câu còn lại. Mạng lưới các mối liên hệ giữa các câu trong một văn bản như thế gọi là tính liên kết của nó. Liên kết là quan hệ giữa hai yếu tố ngôn ngữ mà muốn hiểu nghĩa cụ thể của yếu tố này thì phải tham khảo nghĩa của yếu tố kia, và trên cơ sở đó hai câu chứa chúng liên kết được với nhau.

Các đoạn văn trong một văn bản cũng như các câu trong một đoạn văn phải liên kết chặt chẽ với nhau về mặt nội dung (phục vụ chủ đề chung của văn bản hay đoạn văn – liên kết chủ đề) và hình thức (phải được sắp xếp theo một trình tự hợp lí – liên kết lô-gíc).

II. Một số biện pháp liên kết chủ yếu

Các câu và các đoạn văn có thể được liên kết với nhau bằng một số biện pháp chủ yếu sau:

  • Phép lặp từ ngữ: là việc lặp lại ở câu đứng sau từ ngữ đã có ở câu trước.

Ví dụ:

Tiếng hát của các em lan trên các cánh đồng bay theo gió. Tiếng hát trong như những giọt sương trên bờ cỏ.

(Nguyễn Thị Ngọc Tú, Buổi sáng)

  • Phép đồng nghĩa, trái nghĩa và liên tưởng: là việc sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ đồng nghĩa, trái nghĩa cùng trường liên tưởng với từ ngữ đã có ỏ câu trước.

Ví dụ: Phép đồng nghĩa:

Nó (ngôn ngữ) là cái “cây vàng” trong câu thơ của Gớt; câu mà Lê-nin rất thích, và tôi cũng rất thích. Nhà thơ lớn của nhân dân Đức đã viết: “Mọi lí thuyết, bạn ơi, là màu xám. Nhưng cây vàng của cuộc sống mãi mãi xanh tươi

(Phạm Văn Đồng, Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt).

Xem thêm  Giải hệ phương trình bằng phương pháp thế – Sách BT Toán 9 Tập 2, phần Đại số

Ví dụ: Phép trái nghĩa:

Con chó của anh chưa phải nhịn bữa nào. Nhưng xác người chết đói ngập phố phường.

(Nam Cao, Đôi mắt)

Ví dụ: Phép liên tưởng:

Mưa vẫn ồ ạt như vỡ bờ đập. Anh chớp loé lên soi rõ khuôn mặt anh trong một giây.

(Nguyễn Kiên, Anh Keng)

Người ta không dắt Nghiêu về đơn vị mà dẫn anh đến trạm xá y sĩ Hoàng xem xét vết thương kĩ lưỡng.

(Nguyễn Trung Thành,

Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc)

  • Phép thế: là việc sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ có tác dụng thay thế từ ngữ đã có ở câu trước.

Ví dụ:

+ Chín giờ có chuyên tàu ở Hà Nội đi qua huyện. Đó là sự hoạt động cuối cùng của đêm khuya.

(Thạch Lam, Hai đứa trẻ)

+ Nước ta là một nước văn hiến – Ai củng bảọ thế.

(Nguyễn Công Hoan, Công dụng của cái miệng)

  • Phép nối: là việc sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ biểu thị quan hệ với câu trước.

Ví dụ:

+ Hai mụ Bọ Muỗm cứ vừa đánh, vừa kêu, làm cho họ nhà Bọ Muỗm ở gần đấy nghe tiếng. Thế là, cả một bọn Muỗm lốc nhốc chạy ra,

(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

+ Cách mạng tiến lên mãi, Đảng tiến lên mãi, cho nên người cách mạng củng phải tiến lên mãi.

(Hồ Chí Minh, Đạo đức cách mạng)

1. Đoạn văn dẫn trong SGK, trang 42, 43 bàn về vấn đề: cách thức người nghệ sĩ phản ánh thực tại.

Chủ đề đó có quan hệ với chủ đề chung của văn bản là: chủ đề đó góp phần làm sáng tỏ thực chất của nội dung văn nghệ, là lời gửi gắm tư tưởng tình cảm của các nhà văn, nhà thơ. Nó liên kết chặt chẽ với chủ đề chung của bài văn Tiếng nói của văn nghệ: nội dung và vai trò của văn nghệ đối với đời sống con người.

Xem thêm  Đề thi vào lớp 10 môn Toán – Sở GD&ĐT Tiền Giang – Năm học 2018 – 2019

2. Nội dung chính của mỗi câu trong đoạn văn là:

  • Câu (1): Chất liệu của tác phẩm nghệ thuật lấy từ cuộc sống.
  • Câu (2): Nghệ sĩ luôn tạo ra cái mới trong những sáng tác của mình.
  • Câu (3): Những cách thức khác nhau để thể hiện sự đóng góp đó.

Những nội dung chính của các câu trên đều hướng tới làm nổi bật chủ đề của cả đoạn.

Sự sắp xếp trình tự giữa các câu là hợp lí. Câu (1) nêu lên một nguyên lí chung; câu (2) mở rộng vấn đề; câu (3) khẳng định vấn đề và nêu lên đề tài của cả đoạn.

3. Mối quan hệ chặt chẽ về nội dung giữa các câu trong đoạn văn được người viết thể hiện bằng các biện pháp sau:

  • Phép nối: Quan hệ từ nhưng nối câu (1) vối câu (2).
  • Phép thế: Từ anh ở câu (3) thay thế cho từ nghệ sĩ ở câu (2) và có tác dụng nối câu (2) và câu (3).
  • Phép lặp: Từ tác phẩm ở câu (1) được lặp lại ở câu (3) và liên kết hai câu này với nhau.
  • Phép liên tưởng: Từ tác phẩm cùng trường nghĩa với từ nghệ sĩ.
  • Phép đồng nghĩa: Dùng cụm từ cái đã có rồi đồng nghĩa với cụm từ những vật liệu mượn ở thực tại.

B. HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

  • Bài tập này yêu cầu các em phân tích sự liên kết về nội dung, về hình thức giữa các câu trong đoạn văn dẫn ở SGK, trang 44.
  • Chủ đề của đoạn văn: Cái mạnh và cái yếu của người Việt Nam và cách khắc phục.
  • Nội dung các câu trong đoạn văn phục vụ chủ đề ấy như sau:

+ Hai câu đầu nêu lên điểm mạnh của người Việt Nam (thông minh, nhạy bén với cái mới). Hai câu này hưóng tới phục vụ một khía cạnh của chủ đề cả đoạn: cái mạnh của con ngưòi Việt Nam.

+ Ba câu sau chỉ rõ những điểm yếu bên cạnh những điểm mạnh của người Việt Nam (hổng kiến thức, khả năng sáng tạo và thực hành bị hạn chể). Ba câu này hướng tới làm rõ khía cạnh thứ hai của chủ đề.

  • Đoạn văn được sắp xếp theo một trật tự hợp lí và chặt chẽ. Trước tiên người viết trình bày điểm mạnh của người Việt Nam.
Xem thêm  Đề thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT môn Văn – Sở GD&ĐT Hưng Yên (2016-2017)

Câu (1) nêu lên điểm mạnh. Câu (2) đánh giá lợi ích của điểm mạnh đó trong xã hội ngày mai. Câu (3) có nhiệm vụ chuyển ý. Câu (4) trình bày những điểm yếu của người Việt Nam. Câu (5) đặt ra yêu cầu cần khắc phục những tồn tại để đáp ứng sự phát triển của nền kinh tế mới.

  • Trường hợp cụ thể để thấy trình tự sắp xếp là hợp lí. Những cái mạnh ấy là gì  Lợi thế của những cái mạnh ấy khi vào tương lai. (Câu 1 + câu 2)

2. Các câu trong đoạn văn liên kết với nhau bằng những phép liên kết sau:

  • Phép nối: Từ nhưng ở đầu câu (3) nối câu (3) với câu (1) và câu (2).
  • Phép thế:

+ Từ ấy ở câu (2) thay thế cho sự thông minh nhạy bén với cái mới nối ở câu (1).

+ Từ ấy ở câu (4) thay thế cho không ít cái yếu ở câu (3).

+ Từ này ở câu (5) thay thế cho kiến thức và khả năng thực hành và sáng tạo ở câu (4).

  • Phép lặp:

+ Cụm từ cái mạnh ở câu (1) được lặp lại ở câu (3).

+ Từ thông minh ở câu (1) được lặp lại ở câu (5).

+ Từ lỗ hổng ở câu (4) được lặp lại ở câu (5).

Phép đồng nghĩa: Từ kiến thức ở câu (3) đồng nghĩa với từ tri thức ở câu (5).

Thấy bài viết hay hãy đánh giá làm động lực cho chúng tôi bạn nhé

Chọn số sao muốn đánh giá

Xếp hạng trung bình / 5. Số lượng đánh giá:

Chưa có đánh giá nào cho bài viết. Bạn hãy đánh giá để làm người đánh giá đầu tiên cho bài viết này

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.